"Sometimes I photograph without looking through the viewfinder, I have mastered that well enough, it is almost as if I were looking through it."

Αναγνωρισμένος ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους φωτογράφους και ιδιαίτερα αγαπητός στη χώρα μας, o Τσέχος Josef Koudelka γεννήθηκε στις 10 Ιανουαρίου του 1938 στο Boskovice (Μποσκοβίτσε) της Μοραβίας, περιοχή στο ανατολικό τμήμα της Τσεχίας.

Το 1956 ξεκινά τις σπουδές του ως μηχανικός στο Πολυτεχνείο της Πράγας (Technical University of Prague) και 5 χρόνια αργότερα (1961) παραλαμβάνει το πτυχίο του. Την ίδια χρονιά πραγματοποιεί την πρώτη του έκθεση φωτογραφίας και γνωρίζει τη σημαντική Τσέχα ιστορικό τέχνης Anna Farova, που τον εισαγάγει στην ιστορία της φωτογραφίας.

Μετά τις σπουδές του, ξεκίνα στις αρχές της δεκαετίας του 1960 να συνεργάζεται, ως ανεξάρτητος φωτογράφος, με το περιοδικό Divadlo (Θέατρο) και με καταξιωμένα θέατρα της Πράγας, παρακολουθώντας και φωτογραφίζοντας θεατρικές παραστάσεις. Παράλληλα, και συγκεκριμένα από το 1962, ξεκινά να φωτογραφίζει συστηματικά τους Τσιγγάνους της Τσεχοσλοβακίας, μαγεμένος από τους ίδιους και τη ζωή τους. Τους ακολουθεί ως το 1967 σε πολλές χώρες και καταυλισμούς της Κεντρικής Ευρώπης. Ο τρόπος με τον οποίο τους καταγράφει είναι αξιοσημείωτος. Οι φωτογραφίες απεικονίζουν τη φτώχεια, τις χαρές και τα γλέντια τους, τις κηδείες τους, τους οικογενειακούς τους δεσμούς. Δείχνουν τη μιζέρια αλλά και την περηφάνια αυτού του λαού. Δεν είναι καταγγελτικές, απλά καταγράφουν. Όπως ο ίδιος θα απαντήσει στην ερώτηση ενός δημοσιογράφου των New York Times για το «γιατί επέλεξε τους Τσιγγάνους», δηλώνει με χαρακτηριστικό τρόπο ότι «απλά άρχισε να τους φωτογραφίζει, χωρίς μετά να μπορεί να σταματήσει».

Τον Αύγουστο του 1968 καταγράφει με το φακό του, τη σοβιετική εισβολή των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Πράγα. Τότε ήταν 30 χρόνων και μέσα σε μία εβδομάδα τράβηξε 5.000 φωτογραφίες. Οι φωτογραφίες του αυτές από την «Άνοιξη της Πράγας», που θα καθιερώσουν τον Koudelka διεθνώς, πρωτοδημοσιεύθηκαν ανωνύμως, με τα αρχικά P. P. (Prague Photographer) σε περιοδικά του εξωτερικού, ενώ ένα χρόνο μετά, το 1969, βλέπει έκπληκτος τους Sunday Times να τις δημοσιεύουν. Ως «άγνωστος Τσέχος φωτογράφος» θα βραβευτεί το 1969 με το βραβείο φωτογραφίας Robert Capa, για τη δουλειά του από την Εισβολή. Σε μια συνέντευξή του στον Guardian (2008) λέει: «Μου έδειξαν το δημοσίευμα που έλεγε ότι οι φωτογραφίες πάρθηκαν από άγνωστο φωτογράφο και φυγαδεύτηκαν στο εξωτερικό. Δεν μπορούσα να πω σε κανέναν ότι ήταν δικές μου. Ήταν ένα πολύ παράξενο συναίσθημα. Φοβόμουν να γυρίσω πίσω στην Τσεχοσλοβακία γιατί ήξερα ότι αν ήθελαν να βρουν ποιος ήταν ο «άγνωστος φωτογράφος» μπορούσαν να το κάνουν». Είναι αλήθεια ότι βλέποντας τις φωτογραφίες από την εισβολή έχεις την αίσθηση μιας ματιάς αχόρταγης, ενός ανθρώπου που βρέθηκε ξαφνικά μέσα στο πεδίο όπου συνέβαιναν κοσμοϊστορικά γεγονότα και ατρόμητος, συνεπαρμένος φωτογράφιζε και φωτογράφιζε.

Το 1970 ο Koudelka εγκαταλείπει την Τσεχοσλοβακία και την Πράγα και ζει για είκοσι χρόνια, ως άπατρις, σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Στη διάρκεια της μοναχικής του εξορίας περιέρχεται τον κόσμο, πάντα έτοιμος να μοιραστεί, με ξεχωριστή συντροφικότητα και θέρμη, τις χαρές και τις λύπες των ανθρώπων που συναντά στο διάβα του. Τον κατέχει μια ακατάσχετη επιθυμία να βλέπει. Ωστόσο οι διαχρονικές εικόνες του, συνθέσεις πάντοτε μεγάλης ακρίβειας, δεν αφήνουν να διαφανεί κανένα σημείο αναφοράς, καμία βεβαιότητα. Μόνο την ένταση και τη συναισθηματική φόρτιση ενός βλέμματος που διερευνά τη μοναδικότητα των τόπων, των αντικειμένων και των ανθρώπων.

Τη διεθνή αναγνώριση σηματοδοτεί το 1974 η αποδοχή του ως πλήρους μέλους από το φωτογραφικό πρακτορείο Magnum. Φωτογραφίες του παρουσιάζονται πλέον σε εκθέσεις μεγάλων διεθνών ιδρυμάτων. Παράλληλα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ κυκλοφορούν οι εκδόσεις των σημαντικών σειρών του Τσιγγάνοι και Εξορίες, σταθμοί στην ιστορία της σύγχρονης φωτογραφίας. Το 1987 αποκτά τη γαλλική υπηκοότητα. Αρχίζει να φωτογραφίζει, με πανοραμική μηχανή, τοπία ρημαγμένα από τη βιομηχανική εκμετάλλευση, στα οποία ανακαλύπτει μια τραγική και αδάμαστη ομορφιά. Στην Τσεχοσλοβακία θα γυρίσει ξανά μετά την πτώση του Κομμουνισμού το 1991, για να καταγράψει την οικολογική καταστροφή που έχει συντελεστεί από την εκβιομηχάνιση. Ζώντας πλέον ανάμεσα στο Παρίσι και την Πράγα, εξακολουθεί ως και σήμερα να διευρύνει τη θεματολογία του και να αναζητεί νέους διαύλους καλλιτεχνικής έκφρασης.

Το έργο του Josef Koudelka αποτελεί αδιάσειστο τεκμήριο της σπάνιας όσο και ισχυρής προσωπικότητας του φωτογράφου. Με μια Leica , έναν φακό 28mm και αρκετό Tri-x, καταφέρνει να μεταμορφώσει τα θέματα που φωτογραφίζει, με μικρές δόσεις χιούμορ και πίκρας που συνυπάρχουν σε όλα του τα κάδρα. Στοιχεία όπως το φως και οι σκιές στηρίζουν διακριτικά το έργο του, που άλλοτε βασίζεται σε μια έντονη φόρμα και άλλοτε την αγνοεί. Οι ειδικοί λένε ότι ο Josef Koudelka είναι συνεχιστής της παράδοσης των μεγάλων φωτογράφων Andre Kertesz, Henri Cartier, Bresson και Robert Frank.

Χρήσιμα Links:

*Για περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Josef Koudelka μπορείτε να μπείτε στη διεύθυνση:

http://en.wikipedia.org/wiki/Josef_Koudelka

*Για να θαυμάσετε ένα μέρος του φωτογραφικού έργου του Josef Koudelka μπορείτε να μπείτε στη διεύθυνση:

http://www.magnumphotos.com/Archive/C.aspx?VP3=ViewBox&ALID=2K7O3R135VKE&IT=ThumbImage01_VForm&

*Για να παρακολουθήσετε μια συνέντευξη του Josef Koudelka, από την εκπομπή «Εποχή των Εικόνων» στην ΕΤ, μπορείτε να μπείτε στη διεύθυνση:

http://video.google.com/videoplay?docid=4419084118519109127#