Βούλα Παπαϊωάννου
(1898-1990)
«Με τραβούσε η γλύκα, η τραγικότητα, οι εκδηλώσεις της ζωής γενικά. Προσπαθούσα να αρπάξω ό,τι μπορούσα. Σκεφτόμουν ότι είναι φευγαλέα η στιγμή της ζωής. Εκείνη που δείχνει όλη την ένταση και τη συγκίνηση που αισθάνεται ο καθένας»
Η Βούλα Παπαiωάννου γεννήθηκε το 1898 και είναι η μοναδική γυναίκα φωτογράφος που με τον φακό της αποτύπωσε στιγμές της Νεοελληνικής Ιστορίας, και η μοναδική γυναίκα που με τη φωτογραφική της μηχανή έγινε μάρτυρας της πείνας, της φτώχειας και της εξαθλίωσης που μάστισε τη χώρα μας στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής. Το πλούσιο φωτογραφικό της υλικό –12.500 αρνητικά– καλύπτει μια μακρά περίοδο του νεοελληνικού βίου, από το 1940 έως το 1960, και αποκαλύπτει με τρόπο μοναδικό τη σκληρή καθημερινότητα της ζωής στη χώρα μας αυτές τις δεκαετίες, ενώ καταγράφει, με σεμνότητα και ειλικρίνεια, πρόσωπα και πράγματα μιας Ελλάδας βασανισμένης και στερημένης.
Πορτρέτο κοριτσιού. Αθήνα, 1945
Μυήθηκε στην τέχνη της φωτογραφίας στα μισά της δεκαετίας του 1930 ασκούμενη κατ’ αρχάς με επιτυχία σε λήψεις τοπίου, μνημείων και αρχαιολογικών εκθεμάτων.
Στροφή στην πορεία του έργου της αποτέλεσε η κήρυξη του πολέμου του '40 και ιδιαίτερα τα δεινά του άμαχου πληθυσμού της Αθήνας, κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, που ενεργοποίησαν την κοινωνική συνείδηση της φωτογράφου. Έγινε μάρτυρας στον αποχαιρετισμό των στρατευμένων, στις ετοιμασίες της πόλης για την αντιμετώπιση των εκτάκτων αναγκών και στη φροντίδα των πρώτων τραυματιών. Όταν η πείνα έπληξε την πρωτεύουσα, κατήγγειλε τη φρίκη του πολέμου με τις συγκλονιστικές μορφές των αποσκελετωμένων παιδιών. Χάρη στην ιδιοσυγκρασία της μπορεί να είναι αφανής και να αφήνει την εικόνα μόνη της να λέει την αλήθεια. Αν οι φωτογραφίες της μας ικανοποιούν από άποψη αισθητικής αυτό συμβαίνει όχι γιατί το επεδίωξε, αφού τα μέσα της ήταν μία απλή μηχανή και ο φυσικός φωτισμός, αλλά επειδή η ευαισθησία της τής επέβαλλε να συμπονά και να πλησιάζει, ενώ η παιδεία της και το ταλέντο της επέτρεπαν να συνθέτει και να επιλέγει καίρια τη στιγμή που άνοιγε το κλείστρο της μηχανής της.
Συσσίτιο κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αθήνα, 1941
Μετά την Απελευθέρωση, ως υπεύθυνη του φωτογραφικού τμήματος της UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) περιηγήθηκε στη ρημαγμένη ελληνική ύπαιθρο και κατέγραψε τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης των κατοίκων της. Ξεφεύγοντας συχνά από τις εντολές της υπηρεσίας της, απαθανάτισε προσωπικές ιστορίες και φυσιογνωμίες απλών ανθρώπων που παραπέμπουν μάλλον στην αξιοπρέπεια παρά στην εξαθλίωση.
Αναμονή. Πειραιάς, 1945
Γυναίκες κουβαλούν πέτρες. Ήπειρος, γύρω στο 1945
Στη δεκαετία του '50 το έργο της εκφράζει την αισιοδοξία που επικρατούσε μετά τον πόλεμο για το μέλλον της ανθρωπότητας και ιδιαίτερα την τάση στην επάνοδο των παραδοσιακών αξιών. Πέρα από κάθε προηγούμενη ρομαντική προσέγγιση, αποτύπωσε και πάλι το ελληνικό τοπίο με τα σημάδια της ιστορίας του και τους κατοίκους της υπαίθρου.
Θάλασσα και κάμπος. Κάρυστος, γύρω στο 1950
Παιδί στη Μύκονο.Γύρω στο 1950
Παιδιά διαβάζουν. Αττική, γύρω στο 1950
Σταμάτησε να φωτογραφίζει όταν έπαθε μία σπάνια ασθένεια στα μάτια, γύρω στα 60 της χρόνια. Το 1976 δώρισε το αρχείο της στο Μουσείο Μπενάκη.
Η Βούλα Παπαϊωάννου εντάσσεται στο ρεύμα της «ανθρωπιστικής φωτογραφίας» που αναπτύχθηκε ως αντίδοτο της κατάλυσης των ανθρωπίνων αξιών εξαιτίας του πολέμου. Ο αγώνας των συμπατριωτών της για επιβίωση, όπως αποτυπώθηκε από το φακό της με σεβασμό, καθαρή ματιά και διακριτική συμμετοχή, αποκτά παγκοσμιότητα και αντανακλά την πίστη στη δύναμη του απλού ανθρώπου και στην αξία της ζωής.
Φωτογραφιες : Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη
Κείμενα: Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, Φανή Κωσταντίνου
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
